अधोलिखितेषु प्रश्नेषु उचित विकल्पस्य चयनं कुरुत ।
1. बाल्ये तपोदत्तः कस्य पादेन क्लेश्यमानोऽपि विद्यां न पठितवान् ?
(i) पितृचरणैः
(ii) मातृकृपया
(iii) गुरुणा
(iv) मित्रैः
उत्तरम्: (i) पितृचरणैः
2. जलोच्छलनध्वनिः कुतः श्रूयते ?
(i) मत्स्येभ्यः
(ii) मकरेभ्यः
(iii) नदीतः
(iv) समुद्रेभ्यः
उत्तरम्: (iii) नदीतः
3. पुरुषः रेतसँ सेतुं किमर्थं निर्मातुम् इच्छति ?
(i) स्वसंकल्पदृढतया
(ii) गुरुसहायतया
(iii) मित्रसहाय्यया
(iv) देवसहाय्यया
उत्तरम्: (i) स्वसंकल्पदृढतया
4. तपोदत्तः विद्यां प्राप्तुम् किं कुर्वन् प्रवृत्तः ?
(i) तपश्चर्यया
(ii) लीलया
(iii) हास्येन
(iv) निःश्वासेन
उत्तरम्: (i) तपश्चर्यया
5. तपोदत्तस्य भद्रपुरुषेण संवादः कुत्र जातः ?
(i) गुरुकुले
(ii) रणे
(iii) नदीतीरे
(iv) नगरमध्ये
उत्तरम्: (i) गुरुकुले
कोष्ठकात् उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थाने लिखत ।
1. बाल्ये पितृचरणैः क्लेश्यमानोऽपि _____________ न पठितवान्। (विद्या / खेल)
उत्तरम्: विद्या
2. तपोदत्तः _____________ प्रयासे विद्यां प्राप्तुम् इच्छति। (तपश्चर्य / हास्य)
उत्तरम्: तपश्चर्य
3. नदीमध्ये तीव्रप्रवाहायां _____________ सेतुं कदापि स्थास्यति। (सिकता / शिला)
उत्तरम्: शिला
4. रेतसँ सेतुं निर्माणकर्तुः स्वसंकल्पे _____________ अस्ति। (दृढः / दुर्बलः)
उत्तरम्: दृढः
5. गुरुकुलं गत्वा एव अहम् _____________ अध्ययनं करिष्यामि। (विद्याध्ययनम् / लीलायाः)
उत्तरम्: विद्याध्ययनम्
अधोलिखितानि प्रश्नानि उत्तराणि एकपदेन लिखत ।
1. तपोदत्तः बाल्ये कस्य पादेन विद्यां न पठितवान् ?
उत्तरम्: पितृचरणैः
2. जलोच्छलनध्वनिः कुतः आगच्छति ?
उत्तरम्: नदीतः
3. रेतसँ सेतुं कः निर्मातुम् इच्छति ?
उत्तरम्: पुरुषः
4. तपोदत्तः विद्याम् प्राप्तुम् केन प्रयत्नेन प्रवृत्तः ?
उत्तरम्: तपश्चर्यया
5. पुरुषस्य सेतुं निर्माणे कः स्वसंकल्पे दृढः ?
उत्तरम्: पुरुषः
अधोलिखितानि प्रश्नानि उत्तराणि ३–४ पङ्क्तिषु पूर्णवाक्यरूपेण लिखत।
1. तपोदत्तः बाल्ये विद्यां न पठितवान्, तस्मात् किम् अभवत् ?
उत्तरम्: बाल्ये पितृचरणैः क्लेश्यमानोऽपि तपोदत्तः विद्यां न पठितवान्।
सः गुरुकुलं गत्वा अध्ययनाय प्रवृत्तः।
तत्र सः गुरुणा शिक्षां प्राप्य विद्या अर्जयितुं समर्थः अभवत्।
2. जलोच्छलनध्वनिः कुतः श्रूयते ?
उत्तरम्: जलोच्छलनध्वनिः तीव्रप्रवाहयुक्ते नदीमध्ये श्रूयते।
नदीतटे पतन्ति जलराशयः, ते उच्छलन्ति च।
एतेन ध्वनिः ग्रामेऽपि श्रूयते।
3. पुरुषः रेतसँ सेतुं कथं निर्माणं करिष्यति ?
उत्तरम्: पुरुषः स्वसंकल्पे दृढः भवति।
सः कठिनपरिश्रमेण रेतसँ सेतुं निर्माणं आरभते।
मित्रेभ्यः वा देवसहायतया सः सेतुं सम्पूर्णं करोति।
4. तपोदत्तः विद्याम् प्राप्तुम् किं कुर्वन् प्रवृत्तः ?
उत्तरम्: तपोदत्तः विद्याम् प्राप्तुम् तपश्चर्यया प्रयत्नं करोति।
सः निरन्तर अभ्यासेन ज्ञानार्जनाय प्रवृत्तः।
एवम् विद्या तस्य पुरुषार्थे सिद्ध्यति।
5. तपोदत्तः पुरुषार्थस्य महत्त्वं कथं दर्शयति ?
उत्तरम्: तपोदत्तः स्वसंकल्पे दृढः भवति।
सः कठिनपरिश्रमेण प्रयत्नं करोति, लज्जा वा आलस्यं न करोति।
एवम् सः पुरुषार्थस्य महत्त्वं स्पष्टतया दर्शयति।