(ख) राजा शूद्रकः प्रथमं वीरवरस्य वृत्त्यर्थं प्रार्थनां न स्वीकरोति। उत्तरम्: कार्ये कर्मणि निर्वृत्ते यो बहून्यपि साधयेत्। पूर्वकार्याविरोधेन स कार्यं कर्तुमर्हति॥
(ग) एकदा कोऽपि वीरवरः नाम राजपुत्रः वृत्तिं प्राप्तुं राज्ञः शूद्रकस्य समीपं गच्छति। उत्तरम्: कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छतं समाः। एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे॥
(घ) सः तस्य कर्तव्यनिष्ठां साक्षात् पश्यति। उत्तरम्: यथा छायातपौ नित्यं सुसंबद्धौ परस्परम्। एवं कर्म च कर्ता च संश्लिष्टावितरेतरम्॥
(ङ) राजा मन्त्रिणां मन्त्रणया वीरवराय वृत्तिं यच्छति। उत्तरम्: कार्ये कर्मणि निर्वृत्ते यो बहून्यपि साधयेत्। पूर्वकार्याविरोधेन स कार्यं कर्तुमर्हति॥
(ख) अथैकदा कृष्णचतुर्दश्यामर्धरात्रे स राजा श्रुतवान् करुणरोदनध्वनिं कञ्चन । पदच्छेदः अथ एकदा कृष्णचतुर्दश्याम् अर्धरात्रे सः राजा श्रुतवान् करुणरोदनध्वनिम् कञ्चन।
(ग) तदहमपि गच्छामि पृष्ठतोऽस्य निरूपयामि च किमेतदिति । पदच्छेदः तत् अहम् अपि गच्छामि पृष्ठतः अस्य निरूपयामि च किम् एतत् इति।
(च) ग्राम्य-क्षेत्रेषु डिजिटल-सेवानां समस्या कथं निराकर्तुं शक्यते? उत्तरम्: ग्राम्य-क्षेत्रेषु डिजिटल-सेवानां समस्या अन्तर्जालस्य उत्तरोत्तरविस्तारेण निराकर्तुं शक्यते।
3. अधः दत्तान् शब्दान् सम्यक् संयोजयत – तालिका सहित
4. अधोलिखितानि पदानि उपयुज्य वाक्यानि रचयत (क) उच्यते ________________ (ख) च ________________ (ग) न ________________ (ङ) लब्ध्व ________________ (ङ) कुर्यात् ________________ उत्तरम्: (क) उच्यते – सत्यं प्रियं हितं च वाक्यं वाङ्मयं तपः उच्यते। (ख) च – अर्जुनः वीरः च ज्ञानी च आसीत्। (ग) न – असत्यं न वदेत्। (घ) लब्ध्व – ज्ञानं लब्ध्व मानवः शान्तिं प्राप्नोति। (ङ) कुर्यात् – स्वधर्मे स्थितः पुरुषः कार्यं यत्नेन कुर्यात्।
5. पाठानुसारं समुचितेन पदेन श्लोकं पूरयत (क) श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः ________________। (ख) ________________ चैव वाङ्मयं तप उच्यते । (ग) सन्तुष्टः सततं योगी यतात्मा ________________ । (घ) ________________ भवति सम्मोहः सम्मोहात्स्मृतिविभ्रमः । (ङ) तद्विद्धि ________________ परिप्रश्नेन सेवया । उत्तरम्: (क) श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः। (जो श्रद्धालु और इंद्रियों को वश में रखने वाला है, वह ज्ञान प्राप्त करता है।) सन्दर्भ: श्लोक ४। (ख)अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च चैव वाङ्मयं तप उच्यते। (जो वचन उद्वेगहीन, सत्य, प्रिय और हितकारी हो, वह वाचिक तप कहा जाता है।) सन्दर्भ: श्लोक ८। (ग) सन्तुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः। (जो सदा संतुष्ट, योगी, आत्मा को वश में रखने वाला और दृढ़ निश्चयी है।) सन्दर्भ: श्लोक ६। (घ)क्रोधात् भवति सम्मोहः सम्मोहात्स्मृतिविभ्रमः। (क्रोध से मोह होता है, मोह से स्मृति का भ्रम होता है।) सन्दर्भ: श्लोक २। (ङ) तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया। (इसे प्रणाम, प्रश्न और सेवा से जानो।) सन्दर्भ: श्लोक ३।
